Lezingen, cursussen en studiedagen

Een lezing of studiedag kan gaan over een groot scala aan onderwerpen. U kunt bijvoorbeeld kiezen voor een actueel politiek of economisch onderwerp of juist voor een historische of culturele invalshoek. 

Bij het eerste kunt u denken aan Afrikaans ondernemerschap, de verwevenheid van politiek en economie of de economische rol van vrouwen. 

Bent u meer cultuur-historisch geïnteresseerd, dan kan het INAC een lezing voor u verzorgen over oorsprongsmythen, levenscyclus rituelen, traditionele genezers, profetische bewegingen of de rol van voorouders. 

OVERZICHT EN KORTE BESCHRIJVING VAN ONDERWERPEN.

Handel in heden en verleden

Handel is in Afrika geen recent verschijnsel. Voor zolang onze informatie terug gaat is er sprake van lange afstand handel over een groot deel van het continent (met zowel Noord-Zuid als Oost-West routes). Er waren periodieke markten en er werd gebruik gemaakt van gestandaardiseerde ruilmiddelen. De lange afstandshandel (bijvoorbeeld in ijzer of zout) was vaak in handen van politieke machthebbers. Op de markten werden lokale producten verhandeld. De gebruikte ruilmiddelen vertoonden enkele kenmerken van eigentijds geld. Ze waren bijvoorbeeld aan inflatie onderhevig.

Onderneemsters en ondernemers

Afrika, het laatste continent met opkomende economieën. Welke rol spelen vrouwen bij deze economische ontwikkeling? Wie even op internet zoekt, vindt al snel voorbeelden van succesvolle onderneemsters in Afrika. Het is echter een vergissing te denken dat handel en commerciële activiteiten van vrouwen een recente ontwikkeling is, een teken van 'moderniteit'. Niets is minder waar: vrouwen spelen van oudsher een belangrijke economische rol. Deze rol was niet in alle delen van het continent hetzelfde. 

Arbeidsverdeling

Wie is in Afrikaanse samenlevingen eigenlijk de kostwinner? Zowel in het verleden als in het heden spelen vrouwen hierin een belangrijke rol. Bij de traditionele arbeidsverdeling tussen mannen en vrouwen was er meestal sprake van twee economische domeinen, waarvan het ene het terrein van de vrouw en het andere het terrein van de man was. In centraal Afrika kende men een verdeling, waarbij akkerbouw het domein van de vrouw was en de mannen jaagden. In zuidelijk Afrika was vee het domein van de mannen en akkerbouw dat van de vrouwen. In oost Afrika was de arbeidsverdeling niet gebaseerd op geslacht,  maar op leeftijd. 

Familie

Wie beschouwen we als onze verwanten en welke relaties zijn 'hetzelfde'  en welke 'verschillend'? Bijvoorbeeld: de broer van mijn vader en de broer van mijn moeder noem ik alle twee 'oom'. In ons - Nederlandse systeem - zijn deze verwante 'hetzelfde'. In andere systemen worden verwanten aan de kant van de vader juist als heel verschillend gezien van verwanten aan de kant van de moeder. 

Het kerngezin, zoals we dat in West-Europa kennen, is in Afrika vooral een product van Westerse invloeden, met name missie en zending. Het is niet geworteld in de eigen cultuur. Bij dit onderwerp ga ik in op de verschillende vormen van afstammings-rekening en familieorganisatie. Hoe uitgebreid zijn de familieverbanden? Hoe belangrijk is de band tussen broer en zus? Hoe zijn overerving en opvolging geregeld?

Oorsprongsverhalen

Oorsprong is een belangrijk concept in veel Afrikaanse samenlevingen. Instituties en relaties in het heden vinden hun verklaring en legitimatie in gebeurtenissen in het verleden. Waneer je afstamt van iemand die zich als eerste ergens heeft gevestigd zijn je rechten op grond fundamenteler dan de rechten van mensen die later zijn gekomen en gebruiksrechten hebben gekregen. 

Dit wil niet zeggen dat we te maken hebben met statische samenlevingen waar alles door de eeuwen heen hetzelfde blijft. Het verleden is manipuleerbaar. Van oorsprongsverhalen zijn meestal meerdere versies in omloop. Groepen of individuen veranderen details, laten episodes weg of voegen episodes toe. Deze wijzigingen weerspiegelen claims, bijvoorbeeld op grond of op politieke functies. 

Stateloze samenlevingen

In de 19de eeuw kwamen westerling in aanraking met samenlevingen die geen enkele vorm van staatsorganisatie kenden. Er was geen centraal gezag. De grootste organisatorische eenheid leek op dorpsniveau te liggen, hoewel er wel verbanden waren die dit niveau oveerstegen. Bij dit onderwerp ga ik dieper in op de factoren die deze samenlevingen bij elkaar hielden. Het gaat hierbij zowel om organisatievormen als oom gemeenschappelijke ideeën en waarden.


 Puberteitsrituelen

Bij puberteitsrituelen voor meisjes is in centraal en zuidelijk Afrika geen sprake van besnijdenis. Het meisje brengt een periode in afzondering door en krijgt instructie van oudere vrouwen over hoe ze zich als volwassen vrouw hoort te gedragen. Dit ritueel vindt vaak (maar niet altijd) plaats bij de eerste menstruatie. Aan het einde van de periode van afzondering vindt een groot feest plaats, waarbij de jonge vrouw het stralende middelpunt is. Dit ritueel wordt gehouden voor elk meisje apart. Puberteitsrituelen voor jongens vinden altijd in groepen plaats. De jongens krijgen ook instructie van oudere mannen over hoe ze zich als volwassenen horen te gedragen, maar tijdens de afzonderingsperiode worden ze ook bang gemaakt en beproefd. 


 Gezondheid en Religie

In veel Afrikaanse samenlevingen gaat men ervan uit dat ziekte, en tegenslag in het algemeen, altijd uiteindelijk het gevolg is van slechte relaties tussen mensen. Ruzie en jaloezie liggen eraan ten grondslag en uit zich in hekserij. Natuurlijke oorzaken worden wel onderkend, maar de uiteindelijke, diepere oorzaak ligt bij andere mensen. Bijvoorbeeld: waarom werd ik aangereden en niet degene die vlak achter mij liep? Dit komt omdat persoon X jaloers is op mijn succes en mij daarom behekst).